Bài diễn thuyết / Lịch sử ra đời và sức hấp dẫn của viên ngọc bơi “Nishikigoi”

Hôm nay, tôi xin nói đến 3 chủ đề chính. Đầu tiên phải nói đến chính là khí hậu và môi trường của Niigata đã tạo ra Nishikigoi đang có mặt trên khắp thế giới, nhưng đồng thời, sự ra đời của Nishikigoi cũng đã góp phần tạo nên môi trường và khí hậu của khu vực nơi đây. Tiếp theo, tôi sẽ nói về quá trình tạo ra Nishikigoi và lịch sử của Nishikigoi. Và cuối cùng là về cách thưởng thức và sự quyến rũ của Nishikigoi. Nishikigoi sẽ luôn mang đến nhiều niềm vui, sự quyến rũ và thích thú cho con người.

—

Trước khi vào chủ đề chính, tôi xin xác nhận lại đôi chút về cách gọi. Koi trong tiếng Anh thường được gọi là carp. Nhưng còn Nishikigoi thì sao? Người Nhật chúng tôi hay gọi là Nishikigoi, nhưng ở nước ngoài người ta thường chỉ dùng chữ “Koi”. Ở Nhật Bản, khi bạn nói “Koi” tức đề cập đến “carp” (cá chép bình thường), nhưng người nước ngoài thì thường liên tưởng là Nishikigoi. Có một chút khác biệt từ ngữ ở đây. Merriam-Webster’s Collegiate Dictionary, một từ điển nổi tiếng của Mỹ cũng có từ “koi”, nhưng từ koi này lại không chỉ carp mà chỉ Nishikigoi.

“Nishiki” trong từ Nishikigoi có nghĩa là vải dệt đẹp = brocade và cá chép = carp, vì vậy nếu dịch thô sang tiếng Anh thì sẽ là “brocade carp”. Như các bạn đã biết, Nishikigoi là một loài động vật do con người tạo ra bằng cách cải tiến giống carp. 

—

Nguồn gốc của Nishikigoi hiện nay được phân ra là Nagaoka và Ojiya, nhưng vùng đất này đã từng là một và trải dài từ thành phố Nagaoka đến thành phố Ojiya, được gọi là Nijyumurago. Cụ thể là khu vực làng Yamakoshi thành phố Nagaoka đến phía Đông thành phố Ojiya.

Nếu phóng to dần bản đồ địa hình sẽ thấy một số điểm đặc trưng nơi đây (Hình 1). Các chấm nhỏ chính là ao cá (fishpond) nơi Nishikigoi đang được nuôi dưỡng. Khi nhìn từ trên cao thật sự là một cảnh quan độc đáo và có thể thấy rằng chỉ có khu vực này là ao cá đặc biệt tập trung đông đúc. Đây là những cái ao được tạo ra bằng cách cải tạo những ruộng bậc thang xưa, một cảnh tượng như dệt mà thành. Cảnh quan đông đúc của ruộng bậc thang và ao hồ có thể nói chính là nhờ vào Nishikigoi.

Mark Gardner, một nhà báo và nhiếp ảnh gia người Anh chuyên về Nishikigoi đã sử dụng máy bay không người lái để ghi lại những cảnh đẹp này trong nhiều lần đến Ojiya và Yamakoshi. Thật không may là ông ấy đã qua đời ở tuổi 49 do nhiễm virus Corona năm ngoái. Mark rất tốt bụng. Hãy cùng thưởng thức các tác phẩm của ông ấy (Hình 2,3,4).

Việc bắt đầu sản xuất Nishikigoi ở khu vực này phải kể đến việc canh tác lúa, lúc đó cá con sẽ được thả vào ruộng trong khi lúa đang được nuôi trồng, do đó, những ao này trước đây đều là ruộng lúa. Nhưng dần dần, Nishikigoi phát triển nhanh chóng như một ngành công nghiệp và trở thành một phần không thể thay thế của vùng, vì vậy những ruộng lúa đã biến thành những cái ao. Tôi nghĩ khung cảnh nhiều ao cá xuất hiện trên núi như vậy rất hiếm có kể cả trên thế giới.

Mùa Đông phong cảnh nơi đây đặc biệt ấn tượng. Mark đã chụp một số bức ảnh vô cùng đẹp, có thể nói đây là bức Mosaic của thiên nhiên. Những cái ao bị tuyết vùi lấp, những rặng núi hơi nhô lên… như những viên ngói trắng được lấp đầy. Chẳng phải là một tác phẩm nghệ thuật do thiên nhiên tạo ra hay sao? 

Môi trường nguyên sơ như tuyết và núi chính là đặc ân để hình thành nên lúa và cá chép của Niigata cũng như hình thành nên nét văn hóa địa phương. Ngoài ra, cũng chính nhờ các hoạt động của con người mà cảnh quan đã được sinh ra. Nuôi cá chép làm số lượng ao tăng lên và phong cảnh đẹp sinh ra. Không nói quá khi cho rằng Nishikigoi được tạo ra bởi môi trường của Nijyumurago, nhưng có được những cảnh quan này phải nhờ Nishikigoi. Đây chính là sự tương tác hai bên. 

Lý do lớn nhất thúc đẩy sự phát triển Nishikigoi ở khu vực này là tuyết. Ngôi nhà trong ảnh (Hình 5) là một tòa nhà hai tầng và tầng một gần như bị chôn vùi hoàn toàn. Đó là một cảnh tượng bình thường trước đây do hồi xưa có nhiều tuyết hơn bây giờ. Thay vì nói “cào” tuyết thì người ta đã phải  “đào” tuyết. Bây giờ tuyết tan nhiều và cuộc sống rất bình thường, nhưng trong quá khứ, người dân ở đây đã từng bị mắc kẹt trong núi vài tháng. Vào thời điểm đó, người ta nuôi cá chép để làm nguồn cung cấp chất đạm. Văn hóa này đã luôn tồn tại trong vùng. Người ta hay nói rằng Nishikigoi có nguồn gốc từ cá chép làm thức ăn cho mùa Đông.

Vậy hẳn là đã có ai đó nghĩ rằng thật thú vị khi nhìn vào một con cá màu trong những con cá chép đen dùng để ăn… hoặc có thể là một vài người nghĩ vậy cũng nên. Khi những người này bắt đầu nói với nhau, chắc chắn đã có một thời kỳ có thể nói là kỷ nguyên khi cho đến tận lúc đó, thay vì chỉ những con cá chép đen bị bỏ lại giờ thì chỉ những con cá màu bị bỏ lại. Thật không may, thời gian cụ thể của sự chuyển mình này vẫn chưa được biết đến.